Opracowanie: mgr Anita Kaczmarek

ZAJĘCIA SOCJOTERAPEUTYCZNE

     Zajęcia socjoterapeutyczne zorganizowane zostały dla uczniów klas IV-VI, u których zaobserwowano zaburzenia zachowania utrudniające kontakty społeczne i będące przyczyną niepowodzeń szkolnych. Głównym celem tych zajęć jest dostarczanie dzieciom odpowiednio zorganizowanych doświadczeń społecznych, które mogą wywołać zmianę jej patologicznego sposobu reagowania. Pomoc uczniom wykazującym poważne zaburzenia zachowania ma na celu zapobieganie degradacyjnym zmianom, rozwijanie cech pozytywnych, przezwyciężanie lęku, niepokoju, uwolnienie się od przygnębienia, zniechęcenia, poczucia niższej wartości. Specyficzne wartości tej terapii wiążą się z kształtowaniem stosunków międzyludzkich, nacechowanych większą wrażliwością na przeżycia i potrzeby innych ludzi.

     U podłoża znacznej grupy zaburzeń przejawiającej się często zachowaniami nie akceptowanymi społecznie, zwłaszcza na terenie szkoły, tkwią zwykle czynniki środowiskowe. Dzieci zakwalifikowane do grupy terapeutycznej pochodzą z rodzin, w których wzajemne stosunki między dzieckiem a rodzicami nie układają się pomyślnie bądź występuje jakiś problem społeczny.

      Zajęcia te maja charakter ustrukturalizowanych spotkań grupowych, na które składają się odpowiednio dobrane gry, zabawy i ćwiczenia. Spotkania odbywają się jeden raz w tygodniu. Każde spotkanie ma swój cel szczegółowy, podporządkowany celowi ogólnemu oraz propozycje aktywności sprzyjające osiągnięciu założonych celów. Zarówno cały cykl spotkań, jak i każde spotkanie, tworzą pewną dynamiczną całość, na którą składają się określone etapy pracy z grupą.

     Także poszczególne zajęcia mają swoją formę i strukturę. Można więc wyodrębnić tu pierwszą fazę spotkania, na którą składa się rytualne powitanie będące także informacją o rozpoczęciu zajęć i podzielenia się informacjami bądź na temat wydarzeń mających miejsce miedzy zajęciami, bądź na temat aktualnego stanu emocjonalnego uczestników zajęć.  Następnie, zależnie od nastroju grupy i jej energii, proponowane są gry i zabawy wyciszające lub energetyzujące. Środkową część zajęć stanowią gry i ćwiczenia, za pomocą których pojawiają się w grupie sytuacje psychokorekcyjne, edukacyjne lub rozwojowe. Istotą tej fazy  spotkania jest aktywne zdobywanie przez członków grupy doświadczeń emocjonalnych i poznawczych. Uczestnicząc w proponowanych ćwiczeniach, dzieląc się swoimi odczuciami na temat ćwiczenia oraz własnymi odkryciami dzieci uczą się poprzez doświadczenie. Omówienie (podsumowanie) każdego ćwiczenia jest jego niezbędnym elementem. Skłania ono uczestników grupy do zastanowienia się i nazwania własnych spostrzeżeń i odczuć, dostrzeżenia związków pomiędzy wydarzeniami w grupie a życiem codziennym. Podsumowanie ćwiczenia lub gry wiąże się z procesem werbalizacji, a także służy podnoszeniu sprawności w zakresie słownego oznaczania własnej aktywności i zdobytego doświadczenia.

     Kierunek i formy pracy z grupą określone są w scenariuszu zajęć socjoterapeutycznych, który został przygotowany po wcześniejszym rozpoznaniu potrzeb grupy socjoterapeutycznej. Praca socjoterapeutyczna ma za zadanie realizację celów zarówno edukacyjnych, jak i rozwojowych, które muszą ściśle korespondować z wiekiem uczestników zajęć. Każde zajęcia poświecone są określonej tematyce, pewnemu rodzajowi zachowania, którego poprawny wzorzec należy grupie zaszczepić. Terapeuta uczy zachowań asertywnych, pewności siebie, umiejętności wyrażania własnych przeżyć i przekonań bez urażania innych. Dokonuje tego proponując dzieciom uczestnictwo na przykład w dramach. Bardzo ważne w socjoterapii są także techniki ekspresyjne: arteterapia ( terapia przez sztukę), muzykoterapia i techniki relaksacyjne. Poprzez arteterapię dzieci rozładowują napięcie, przeżywają radość tworzenia, uświadamiają sobie własną osobowość i swoje możliwości, rozwijają umysł i wyobraźnię twórczą. Również muzykoterapia jest formą oddziaływania terapeutycznego. Wywołuje ona odpowiednie doznania i reakcje emocjonalne. Muzyka zmienia aktywność systemu nerwowego, napięcie mięśni, przyspiesza przemianę materii, wpływa na szybkość krążenia, modyfikuje oddychanie i wydzielanie wewnętrzne. Słuchanie jej działa terapeutycznie, gdyż dostarcza odbiorcy przyjemnych przeżyć, pobudza do marzeń, redukuje napięcie, zmienia zachowanie i postawy człowieka. Techniki relaksacyjne umożliwiają osiągniecie stanu odprężenia poprzez zmniejszenie napięcia somatopsychicznego (rozluźnienie mięśni, uwolnienie od niepokoju i leku). 

SCENARIUSZ ZAJĘĆ SOCJOTERAPEUTYCZNYCH

( PRZEWIDZIANYCH DO REALIZACJI W WYMIARZE 1 GODZINY TYGODNIOWO W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 4 W MIĘDZYRZECZU)

ZAJĘCIA I: „TWORZYMY GRUPĘ – POZNAJMY SIĘ!”

CELE:

-         wzajemne poznanie się uczestników,

-         autoprezentacja – w formie plastycznej,

-         ustalenie reguł – zasad funkcjonowania w grupie,

-         tworzenie sytuacji sprzyjających wyrażaniu własnych uczuć, przezwyciężanie nieśmiałości,

-         rozwijanie umiejętności komunikowania się,

-         integracja grupy,

-         stwarzanie dzieciom doświadczeń korygujących zaburzenia związane z funkcjonowaniem społecznym,

-         przyjazne współdziałanie w grupie, rozwijanie otwartości i szczerości,

-         ćwiczenia relaksacyjne przy muzyce,

ZAJĘCIA II: „MOI NAJBLIŻSI”

CELE:

-         uświadomienie dzieciom, jakie osoby są im bliskie, na kogo mogą liczyć,

-         tworzenie klimatu bezpieczeństwa i zaufania,

-         budowanie więzi z grupą,

-         ukazywanie pozytywnych cech osobowości,

-         zajęcia plastyczne,

-         ćwiczenia relaksacyjne przy muzyce,

ZAJĘCIA III: „POZNAJEMY I NAZYWAMY UCZUCIA – O EMOCJACH INACZEJ”

CELE:

-         uświadomienie dzieciom, co to są uczucia,

-         zapoznanie z różnymi rodzajami uczuć; uczenie rozpoznawania i nazywania uczuć oraz ujawnianie ich w przeżywanych sytuacjach,

-         zapoznanie z językiem uczuć,

-         wyrażanie aktualnie przeżywanych uczuć w formie plastycznej, muzycznej,

-         dostarczanie dzieciom poczucia bezpieczeństwa, otwartości i szczerości,

-         ćwiczenia relaksacyjne przy muzyce,

ZAJĘCIA IV: „CZEGO SIĘ WSTYDZIMY?”

CELE:

-         uświadomienie dzieciom, jak można sobie radzić ze wstydem  i zażenowaniem w różnych sytuacjach z życia codziennego,

-         podniesienie poczucia własnej wartości,

-         wdrożenie do wypowiadania się na temat własnych uczuć, przezwyciężenie nieśmiałości,

-         wyrażanie własnych uczuć, niepokojów i lęków w formie plastycznej,

-         odreagowywanie napięć – ćwiczenia relaksacyjne,

ZAJĘCIA V: „ SĄ SYTUACJE, W KTÓRYCH CZUJĘ SIĘ WAŻNY”

CELE:

-         wyciszenie przykrych stanów emocjonalnych,

-         uzewnętrznienie uczuć oraz odczuć poprzez wypowiedź słowną, plastyczną, muzyczną,

-         podnoszenie poczucia własnej wartości poprzez doświadczenie sukcesu w nowych sytuacjach,

-         nawiązywanie kontaktów społecznych,

-         ukazywanie pozytywnych cech osobowości,

-         ćwiczenia relaksacyjne przy muzyce,

ZAJĘCIA VI: „WZMACNIAMY POCZUCIE WŁASNEJ WARTOŚCI”

CELE:

-         wzmocnienie poczucia własnej wartości,

-         rozbudzenie gotowości do swobodnego wypowiadania się,

-         rozwijanie wyobraźni

-         ekspresja plastyczna, muzyczna,

-         ekspresja ciała,

-         ćwiczenia możliwości dotykowych,

-         pokonanie lęku przed wystąpieniem publicznym,

-         poznawanie mocnych stron poszczególnych osób,

-         ćwiczenia relaksacyjne przy muzyce,

ZAJĘCIA VII: „JESTEM JEDYNY, NIEPOWTARZALNY!”

CELE:

-         uświadomienie dziecku jego wyjątkowości, niepowtarzalności,

-         tworzenie klimatu bezpieczeństwa, zaufania,

-         budowanie pozytywnego obrazu samego siebie, w oparciu o informacje zebrane od członków grupy,

-          budowanie więzi z grupą, integracja grupy,

-         odreagowywanie napięć,

ZAJĘCIA VIII: „MAM SWOJE SUKCESY”

CELE:

-         uczenie się dostrzegania i akceptowania swoich sukcesów,

-         odreagowywanie aktualnych napięć,

-         budowanie pozytywnego obrazu samego siebie,

-         tworzenie sytuacji sprzyjających wyrażaniu własnych  myśli i uczuć,

-         tworzenie doświadczeń korygujących zaburzenia związane z funkcjonowaniem społecznym,

ZAJĘCIA IX: „CO TO JEST ODPOWIEDZIALNOŚĆ?”

CELE:

-         pojęcie odpowiedzialności,

-         nabywanie umiejętności lepszego kontaktowania się z samym sobą,

-         nabywanie umiejętności radzenia sobie w trudnych sytuacjach,

-         ekspresja plastyczna – wyrażanie własnych uczuć za pomocą rysunków,

-         ćwiczenia relaksacyjne przy muzyce,

ZAJĘCIA X: „PUŁAPKA UZALEŻNIEŃ – ALKOHOL”

ZAJĘCIA XI: „PUŁAPKA UZALEŻNIEŃ – NARKOTYKI”

CELE:

-         dostarczanie wiadomości o tym, jak alkohol i narkotyki wpływają na organizm człowieka,

-         zapoznanie z mechanizmem uzależnienia i sposobami leczenia go,

-         przekazanie wiedzy na temat prawd i mitów dotyczących alkoholu i narkotyków,

-         przedstawienie sytuacji i problemów rodziny alkoholika ze szczególnym uwzględnienie sytuacji dziecka,

-         próby określenia różnych strategii pomocy,

-         odreagowywanie napięć – ekspresja muzyczna, ekspresja ciała,

-         przygotowywanie prac plastycznych ukazujących pułapki uzależnień i swój stosunek do problemu,

-         ćwiczenia relaksacyjne przy muzyce,

ZAJĘCIA XII: „JA I MOJE ŻYCIE”

CELE:

-         podsumowanie i usystematyzowanie zdobytej wiedzy,

-         otwarte i szczere wyrażanie swoich uczuć i refleksji na temat przebiegu całości zajęć;